TYT’de Süre Yetmiyorsa Hangi Ders Önce Çözülmeli?

TYT'de süre yetmiyorsa herkese uyan tek bir doğru test sırası yoktur. İyi bir sıra, en güvenilir netlerini sınavın en taze dakikalarında topladığın ve süre biterse yarım kalma olasılığı en yüksek bölümün sana en az kaybettireceği sıradır. Bunu bulmanın yolu da başkasının sırasını kopyalamak değil, iki üç farklı sırayı denemelerde ölçüp kendi verine göre karar vermektir. Ama önce süre sorununun gerçekten sıradan mı, yoksa belirli sorulara takılmaktan mı kaynaklandığını görmek gerekir.

Süre sorunu kimde, nerede ortaya çıkıyor?

Bu yazı, TYT denemelerinde son testi bitiremeyen ya da son dakikalarda panikle işaretleme yapan 11. sınıf, 12. sınıf ve mezun öğrenciler için. TYT'de Türkçe, Sosyal Bilimler, Temel Matematik ve Fen Bilimleri testleri tek oturumda, 165 dakika içinde çözülür; süre testlere ayrı ayrı bölünmüş değildir. Türkçe ve Temel Matematik 40'ar sorudur, Sosyal Bilimlerde her aday 20 soru yanıtlar, Fen Bilimleri testi de fizik, kimya ve biyoloji sorularından oluşur. Süreyi testlere nasıl dağıtacağın ve hangi testten başlayacağın bu yüzden senin kararındır.

LGS'nin iki ayrı oturumlu yapısı bu yazının konusu değil; orada her oturumun süresi kendi içinde yönetilir.

Yaygın hata: sorunu sırada aramak

Koçluk görüşmelerinde sık gördüğüm durum şu: süre yetmeyen öğrenci her denemede başka bir sırayı deniyor ama sonuç değişmiyor. Çünkü asıl sorun sıra değil, belirli sorularda harcanan fazla zamandır. Bir matematik sorusuna beş dakika, bir paragrafa dört dakika harcayan öğrenci hangi sırayla başlarsa başlasın bir yerde süresi biter.

İkinci yaygın hata, derece yapmış birinin sırasını olduğu gibi almaktır. Onun güçlü olduğu testle seninki aynı olmayabilir; senin için doğru sıra, senin verinden çıkar.

Üçüncü hata, Türkçeyi hızlandırmak için paragrafları aceleye getirmektir. Rayner ve arkadaşlarının (2016) okuma araştırmalarını derleyen çalışması, okuma hızı arttıkça anlamanın azaldığını ve yüksek hızda yüksek anlamayı koruma iddialarının kanıtla desteklenmediğini gösterir. Türkçede zaman kazanmak, okumayı hızlandırmaktan çok soru köküyle okumaya başlamak ve takıldığın soruyu bırakmayı bilmekle ilgilidir. Bu konuyu TYT Türkçe nasıl hızlanır yazısında ayrıntılı anlattım.

Önce süre kaybını ölç, sonra sırayı seç

1. Bir denemede her testin başlangıç ve bitiş saatini yaz. Kitapçığın kenarına her testi bitirdiğin dakikayı not et. Hangi testin planladığından uzun sürdüğü ilk veri budur.
2. Takıldığın soruları işaretle. İki dakikadan uzun kaldığın her sorunun yanına küçük bir işaret koy. Deneme sonunda bu soruların kaçını doğru yaptığına bak. Uzun süre harcadığın ama yine de yanlış yaptığın sorular, süre kaybının en pahalı kısmıdır.
3. Turlamayı uygula. Birinci turda her testte emin olduğun ve kısa sürede çözebildiğin soruları çöz, uzun görünenleri işaretleyip geç. İkinci turda işaretlediklerine dön. Son birkaç dakikayı kontrol ve optik aktarımı için ayır. Turlama, sıra sorununun önemli bir kısmını tek başına çözer; çünkü hiçbir test uzun sorular yüzünden başka bir testin kolay sorularını yemez.
4. Kontrol noktaları koy. Her test için bir "bu dakikada burada olmalıyım" noktası belirle ve bunu "eğer-ise" cümlesiyle yaz: "Eğer 45. dakikada Türkçe bitmemişse, kalan soruları işaretleyip bir sonraki teste geçeceğim." Gollwitzer ve Sheeran'ın (2006) meta-analizinde bu tür planlar hedefe ulaşmada orta-büyük düzeyde etki gösterdi; çalışmaların farklı alanlardan geldiğini ve sınav koşuluna özgü etkinin farklı olabileceğini de not edelim.
5. İki üç sırayı sına. Bir sırayı en az iki denemede dene, sonra diğerine geç. Her denemede test bazında süreyi ve neti kaydet. Tek denemede karar verme; denemelerin zorluğu farklı olabilir.
6. Kararı veriye göre ver ve sabitle. Hangi sırada toplam net, bitirilemeyen soru sayısı ve takılma sayısı daha iyiyse onu seç ve birkaç hafta değiştirme. Sırayı sık değiştirmek, alışkanlık kurulmasını engeller.

Profile göre sıra seçenekleri

Aşağıdaki seçenekler başlangıç için düşünülebilecek olasılıklardır, kural değildir.

Hangi sıra seçilirse seçilsin, sona kalan testte zaman darlığı yaşanabilir. Bu yüzden son teste girerken kalan süreyi kontrol etmek ve o testte de önce emin olduğun soruları taramak önemlidir. Son dakikalarda iki şık arasında kalınan sorular için iki şık arasında kalınca yazısındaki karar sırası işine yarar.

Örnek senaryolar

Örnek senaryo (kurgusaldır), 12. sınıf: Denemelerde Fen'i hep yarım bırakan bir öğrenci önce süresini ölçüyor. Türkçeyi 55 dakikada bitirdiğini, matematikte de dört soruda üçer dakikadan fazla kaldığını görüyor. Sırayı değiştirmeden önce turlama ve kontrol noktası koyuyor: Türkçe için 45, Sosyal için 15, matematik için 65, Fen için 30 dakika, kontrol ve optik için 10 dakika. İki deneme sonra Fen'e ayırdığı süreye ulaşabildiğini görüyor. Bu dağılım onun verisine göre kurulmuş bir örnektir, herkese uygun bir şablon değildir.

Örnek senaryo (kurgusaldır), mezun: Matematiği güçlü bir mezun, Türkçeyle başladığında paragraflarda zaman kaybedip matematiğe telaşla geçtiğini fark ediyor. İki denemede matematiğin birinci turuyla başlamayı deniyor, ardından Türkçeye geçiyor. Toplam netinde belirgin bir değişim yok ama bitiremediği soru sayısı azalıyor. Bir iki deneme daha sınayıp kararını veriyor.

Matematikte süre kaybı çoğunlukla problemlerde yoğunlaşıyorsa, bunun okuma, modelleme ve işlem aşamalarından hangisinde olduğunu TYT problemler nasıl hızlanır yazısında inceledim.

Kontrol listesi

• Son denemede her testin bitiş dakikasını not ettim.
• İki dakikadan uzun kaldığım soruları işaretledim ve sonuçlarına baktım.
• Turlamayı en az iki denemede uyguladım.
• Her test için "eğer-ise" biçiminde bir kontrol noktası yazdım.
• En az iki farklı sırayı ikişer denemede sınadım.
• Seçtiğim sırayı birkaç hafta boyunca sabit tutacağım.
• Optik aktarımı için son dakikalara pay bıraktım.

Sık sorulan sorular

Sınav günü sırayı değiştirmek mantıklı mı?

Denemelerde sınamadığın bir sırayla gerçek sınava girmek risklidir; o sıranın sana ne yaptığını bilmezsin. Sınav günü, birkaç hafta boyunca sabit tuttuğun ve verisini bildiğin sırayı kullanmak daha güvenlidir.

Kolay sorularla başlamak her zaman doğru mu?

Birinci turda emin olduğun soruları çözmek genellikle zaman kazandırır. Ama "kolay" sorunun ne olduğuna karar vermek için soruyu okumak gerekir; kolay soru ararken her soruyu yarım okuyup geçmek de zaman kaybıdır. Birinci turda soruya kısa bir bakış atıp hemen karar vermek bir alışkanlık ister ve denemelerde çalışılmalıdır.

Süre yetmiyorsa bazı testleri hiç çözmemeli miyim?

Bir testi tamamen bırakmak yerine, o testte de emin olduğun soruları taramak çoğu öğrenci için daha iyidir. Yine de hedef programın puan türü ve kendi netlerin bu kararı etkiler; bunu bir öğretmenle ya da koçunla kendi verin üzerinden konuşmak en sağlıklısıdır.

Türkçede 40 dakikanın altına inmem gerekir mi?

Böyle bir zorunluluk yok. Türkçeye ayıracağın süre, diğer testlerde ne kadar zamana ihtiyacın olduğuna bağlıdır. Türkçe süresi üzerine yaygın hedeflerin kimin için gerçekçi olduğunu 40 dakikada 40 net mümkün mü yazısında tartıştım.

Sıra bir sonuçtur, başlangıç değil

TYT'de süre yetmediğinde sırayı değiştirmek son adımdır: önce süreyi nerede kaybettiğini ölç, turlama ve kontrol noktalarını kur, sonra iki üç sırayı denemelerde sına ve veriye göre karar ver. Bu süreci gerçek sınav süresiyle ve dijital optikle denemek istersen online deneme salonu tur hatırlatmalarıyla bunu kolaylaştırır; denemelerdeki süre ve net verisini haftalık planla birlikte izlemek için veri takipli öğrenci koçluğu bir seçenektir.