Tekrar Yaparken Neye Öncelik Verilmeli?

Tekrarda önceliği üç tür konuya ver: unutmaya başladığın konular, sık hata yaptığın konular ve sonraki konuların üzerine kurulduğu konular. Hangi konunun bu gruplara girdiğini tahminle değil, kitapsız birkaç soruluk kısa bir kontrolle belirle. Tekrarı da tek seferde değil, zamana yayarak yap: Sınav uzaktayken tekrarlar arasındaki aralık birkaç haftaya açılabilir, sınav yaklaştıkça sıklaşır. En verimli tekrar biçimi, konuyu yeniden okumak değil, hatırlamaya çalışmak ve soru çözmektir.

"Her şeyi tekrar edemiyorum" diyen kim?

Konu sayısı arttıkça her öğrenci aynı noktaya gelir: Yeni konular öğrenildikçe eskiler silikleşir, ama hepsini düzenli tekrar etmeye zaman yetmez. Bu yazı şu öğrenciler için:

• Aralık ayına gelindiğinde bitirdiği konuların bir kısmını unutmaya başladığını fark eden 12. sınıf ve mezun öğrenci,
• Tekrar zamanını hep en sevdiği ya da en kolay konulara harcadığını düşünen öğrenci,
• Birinci dönem sonuna yaklaşırken ilk ünitelerin ne kadar kaldığını merak eden 8. sınıf (LGS) öğrencisi.

Bir konuyu hiç öğrenmediysen yaptığın şey tekrar değil, öğrenmedir. Bu durumda önce ön koşulları ve konunun kendisini çalışman gerekir; bunun için yeni bir konuya başlamadan önce ne kontrol edilmeli yazısına göz atabilirsin.

Önceliği belirleyen üç soru

1. Bu konuyu unutmaya başladım mı? Bunu anlamanın en hızlı yolu, kitaba bakmadan 3–5 kolay soru çözmek ve konunun ana noktalarını bir dakika içinde boş kâğıda yazmaktır. Konunun tanıdık gelmesi, onu hatırladığın anlamına gelmez.

2. Bu konuda tekrar eden bir hatam var mı? Deneme ve test yanlışlarında aynı konu, aynı hata türüyle tekrar tekrar karşına çıkıyorsa, o konu listenin üst sıralarına çıkmalıdır. Yanlışları hata türüne göre ayırmayı deneme analizi yazısında ayrıntılı anlattık.

3. Sonraki konular buna mı dayanıyor? Matematikte çarpanlara ayırma, üslü ifadeler ve fonksiyon kavramı; fizikte vektörler; kimyada mol kavramı pek çok konunun temelidir. Böyle bir konudaki zayıflık, ileride birden fazla konuya yayılır.

Karar tablosu: kontrol sonucuna göre öncelik

Sevdiğin konuyu okuyarak tekrar etmenin sınırı

Koçluk görüşmelerinde en sık gördüğüm tekrar alışkanlığı, zaten iyi bildiği konuları yeniden okumaktır. Bu hem rahattır hem de başarılı hissettirir. Ancak Dunlosky ve arkadaşlarının (2013) derlemesinde tekrar okuma düşük faydalı teknikler arasında yer alırken, kendini test etme ve tekrarları zamana yayma yüksek faydalı olarak derecelendirildi. Sınıf ortamındaki deneylerde de geri getirme pratiğinin olumlu etkileri farklı kademelerde, derslerde ve soru türlerinde görülmüştür (Agarwal ve ark., 2021).

İkinci hata tekrarı "boş kalınca" yapmaktır. Planda yer almayan tekrar genellikle hiç yapılmaz ya da sınav öncesine yığılır.

Aralıklar nasıl ayarlanır?

Cepeda ve arkadaşlarının (2006) yüzlerce deneyi birleştiren analizine göre, tekrar aralığı ile hatırlamanın ölçüldüğü zaman birlikte işler: Sınav ne kadar uzaktaysa en iyi sonucu veren tekrar aralığı da o kadar uzundur. Cepeda ve arkadaşlarının (2008) sonraki çalışmasında, birkaç haftalık bir gecikme için en iyi aralığın bu gecikmenin yaklaşık beşte biri kadar olduğu görüldü. Bu oranlar olgusal bilgi öğrenimiyle elde edildiği için bir formül değil, kaba bir yol göstericidir: Sınav aylar sonraysa tekrarlar arasında birkaç haftalık boşluk bırakmak mantıklıdır, sınav yaklaştıkça aralıklar kısalır. ÖSYM ve MEB 2027 takvimini açıkladığında aralıkları kendi sınav tarihine göre yeniden ayarlayabilirsin.

Matematikte bir ekleme daha yapmak gerekir: Tekrarda farklı konulardan soruları karışık çözmek. Rohrer ve arkadaşlarının (2015) 7. sınıf öğrencileriyle üç ay süren sınıf çalışmasında karışık alıştırma, bloklu alıştırmaya göre hem hemen yapılan testte hem de 30 gün sonraki testte daha yüksek puan sağladı. Tek bir okulda yapılan bir çalışma olduğu için etki başka bağlamlarda daha küçük olabilir.

Tekrar takvimini kurmanın adımları

1. Bitirdiğin konuları listele. Ders ders, başlık başlık yaz.
2. Her konuya beş dakikalık kontrol yap. Kitapsız üç soru ve bir dakikalık boş kâğıt. Bu kontrolü haftada birkaç konuya yayabilirsin.
3. Konuları üç soruya göre grupla. Yukarıdaki tabloya göre her konuya bir öncelik yaz.
4. Haftalık tekrar zamanını sabitle. Haftalık çalışma süresinin küçük ama sabit bir dilimini tekrara ayır ve günlere yay. Tekrar, yeni konu çalışmasının artığı değil, planın bir parçası olsun.
5. En yüksek öncelikli konulara karışık soru setleri hazırla. Farklı konulardan birkaç soruyu aynı sette topla.
6. Tekrarları takvime işle. Aşağıdaki örnek gibi her konunun bir sonraki tekrar tarihini yaz.
7. Her tekrardan sonra grubu güncelle. Kontrolü rahat geçen konu bir alt gruba iner, zorlanılan konu yukarı çıkar.

Örnek tekrar takvimi

Bu takvim bir formül değil, başlangıç için bir örnektir:

Örnek senaryo: Aralıkta on iki konu

Örnek senaryo (kurgusal): 12. sınıftaki bir öğrenci aralık başında TYT matematikte on iki konuyu bitirmiş, ama ilk konuları unutmaya başladığını hissediyor. İki hafta boyunca her gün birkaç konuya beş dakikalık kontrol yapıyor. Sonuç: Üç konu en yüksek öncelikte (üslü ifadeler, çarpanlara ayırma, oran-orantı), iki konu yüksek (denemelerde sürekli işlem hatası yaptığı problemler ve fonksiyonlar), geri kalanlar düşük. Haftada dört gün, her gün 30 dakikalık karışık tekrar setleri planlanıyor; düşük öncelikli konular ayda bir kısa kontrolle takip ediliyor. İki hafta sonra aynı kontrol tekrarlanıyor ve gruplar güncelleniyor.

Örnek senaryo (kurgusal): 8. sınıftaki bir öğrenci, birinci dönemin 22 Ocak 2027'de sona ereceğini biliyor ve ilk ünitelerin ne kadar kaldığını merak ediyor. Her dersten ilk üniteler için kısa kontroller yapılıyor; matematikte zayıf çıkan ünite, sonraki ünitelere zemin olduğu için öne alınıyor. Tekrarlar hafta içi kısa, hafta sonu biraz daha uzun oturumlara yayılıyor.

Tekrar planı kontrol listesi

• Bitirdiğim konuların listesi hazır.
• Her konuyu kitapsız kısa bir kontrolle değerlendirdim.
• Unutulan, sık hata yapılan ve zemin olan konular belirlendi.
• Tekrar zamanım haftalık planda sabit bir yerde.
• Tekrarlarım okuma değil, hatırlama ve soru çözme ağırlıklı.
• Her tekrar sonrası öncelik gruplarını güncelliyorum.

Sık sorulan sorular

Unuttuğum bir konuyu en baştan mı çalışmalıyım?

Çoğu zaman gerekmez. Bir kez öğrenilmiş bir konuyu yeniden hatırlamak ilk öğrenmekten daha hızlıdır. Önce kısa bir kontrolle neyin kaldığını, neyin gittiğini gör; yalnızca kaybolan parçaları yeniden çalış ve hemen ardından soru çöz.

Tekrar için ayrı bir gün mü ayırmalıyım, yoksa her güne mi yaymalıyım?

Her iki düzen de işleyebilir, ama tek bir güne yığılan tekrar kolayca ertelenir ve o gün aksarsa bütün hafta aksar. Kısa tekrarları günlere yaymak, aralıklı tekrar ilkesine de daha uygundur. Hafta sonu ise daha uzun bir karışık set için kullanılabilir.

Not kartları matematikte işe yarar mı?

Formüller, tanımlar ve özdeşlikler için işe yarar. Ancak matematik tekrarının asıl kısmı soru çözmektir; kart, yalnızca soru çözerken gereken bilgiyi hızlıca hatırlamanı destekler. Kartları nasıl hazırlayabileceğini not tutma yazısında anlattık.

Deneme çözmek tekrar yerine geçer mi?

Kısmen. Deneme birçok konuyu karışık biçimde yokladığı için iyi bir kontroldür. Ama denemede her konudan az sayıda soru çıktığından, zayıf bir konuyu gerçekten güçlendirmek için o konuya yönelik ayrı bir tekrar seti gerekir. Deneme, neyi tekrar edeceğini gösteren bir araç olarak daha değerlidir.

Sınırlı zamanı doğru konuya yönlendirmek

Tekrarda her konuya eşit zaman ayırmak ne mümkün ne de gerekli. Unutulan, sık hata yapılan ve sonraki konulara zemin olan konuları kısa kontrollerle belirlemek, tekrarları zamana yaymak ve okumak yerine hatırlamaya çalışıp soru çözmek, sınırlı zamanı en çok işe yarayacak yere yönlendirir. Tekrar zamanını haftalık plana yerleştirmekte zorlanıyorsan Zaman Yönetimi Analizi kısa bir ön değerlendirme sunar. Tekrar takviminin deneme sonuçlarıyla birlikte haftalık olarak takip edilmesini istersen öğrenci koçluğu hizmetimize göz atabilirsin.