Öğretmenin Geri Bildirimi Çalışma Planına Nasıl Yansıtılır?

Öğretmenin geri bildirimini çalışma planına yansıtmanın yolu, her yorumu tek bir somut eyleme çevirmek, bu eylemi haftalık planda belirli bir güne yerleştirmek, birkaç gün sonra aynı tür soruyu yeniden denemek ve bir sonraki kontrolde, yani yazılıda, denemede ya da ödevde, değişimin olup olmadığına bakmaktır. Not, geri bildirimin kendisi değil, yalnızca özetidir; asıl bilgi kâğıdın kenarındaki yorumlarda ve öğretmenin sözlü açıklamalarındadır.

Hangi geri bildirim plana girmeyi hak eder?

Bu yazı, okulda yazılı ya da ödev geri bildirimi alan 8. sınıf ve lise öğrencileri ile deneme analizi, özel ders ya da koçluk yorumları alan YKS adayları ve mezunlar için yazıldı. Plana girmeyi hak eden geri bildirimler genellikle şunlardır:

• Yazılı sınav kâğıdındaki işaretler ve kenar notları,
• Ödev kontrolünde öğretmenin yazdığı ya da söylediği düzeltmeler,
• Deneme sonrasında öğretmen ya da koçla yapılan analizdeki yorumlar,
• Özel derste ya da soru çözüm oturumunda "Burada şunu karıştırıyorsun" türü açıklamalar.

Yalnızca "Aferin" ya da "Daha çok çalışmalısın" gibi genel bir yorum aldıysan, bu henüz plana dönüşecek bir geri bildirim değildir; önce neyin iyi ya da eksik olduğunu sorman gerekir. Kötü bir sonucun ardından moralini toparlamakta zorlanıyorsan, önce deneme sonrası düşüşten toparlanma yazısına bakman daha uygun olabilir; bu yazı daha çok teknik aktarım üzerine.

Kâğıda yalnızca nota bakıp kaldırmak

Derslerde en sık karşılaştığım durum şudur: Yazılı kâğıtları dağıtılır, öğrenci notuna bakar, sonra kâğıdı çantasına koyar. Kenardaki yorumlar okunmaz ya da okunur ama hiçbir çalışmaya dönüşmez. Bir sonraki yazılıda aynı işaretler yeniden çıkar.

Bu hatanın iki kardeşi daha var. Birincisi, geri bildirimi çok genel bir niyete çevirmek: "Daha dikkatli olacağım" cümlesi hiçbir güne, saate ya da soruya bağlanmadığı için plana giremez. İkincisi, bütün yorumları aynı anda uygulamaya çalışmaktır; sekiz farklı değişiklik bir haftada izlenemez.

Araştırmalar da geri bildirimin kendiliğinden işe yaramadığını söyler. Hattie ve Timperley (2007), geri bildirimin öğrenme üzerindeki en güçlü etkilerden biri olduğunu, ama bu etkinin olumlu da olumsuz da olabileceğini vurgular. EEF'in geri bildirim rehberi de öğrencilerin geri bildirimi nasıl alıp kullanacaklarının ayrıca planlanması gerektiğini söyler. Yani geri bildirimin değeri, onu verenden çok onu kullananın elindedir.

İyi geri bildirimi nasıl tanırsın?

Hattie ve Timperley'in modeli, Wisniewski ve arkadaşlarının (2020) meta-analizinde özetlendiği biçimiyle, geri bildirimi üç açıdan ele alır: hedefe göre neredesin, önceki duruma göre ne başardın ve bundan sonra ne yapmalısın. Model ayrıca geri bildirimin dört düzeyde verilebileceğini söyler: görevle ilgili (cevap doğru mu), süreçle ilgili (nasıl çözdün), öz-düzenlemeyle ilgili (kendini nasıl kontrol ettin) ve kişiyle ilgili (genellikle "Sen çok zekisin" türü övgü). Aynı meta-analiz, en az etkili olanın kişiye yönelik övgü olduğunu aktarır.

Wisniewski ve arkadaşlarının bulgularına göre bilgi içeriği yüksek geri bildirimin etkisi (d = 0,99), ödül ya da ceza türü geri bildirimin etkisinden (d = 0,24) çok daha büyüktür. Yazarlar verilerin çok çeşitli olduğunu ve yayın yanlılığı işaretleri bulunduğunu da belirtir; yani bu sayılar bir öğrenci için tahmin değil, araştırmalardaki genel eğilimi gösterir. Pratik sonuç şudur: plana taşıyacağın geri bildirim, süreç ve sonraki adım hakkında bilgi veren geri bildirimdir.

Geri bildirimi eyleme çevirme tablosu

Geri bildirimi plana taşımanın adımları

1. 24-48 saat içinde topla. Kâğıdı, analiz notunu ya da öğretmenin söylediklerini aynı sayfada tek tek maddeler hâlinde yaz. Beklettikçe hangi yorumun neye ait olduğunu unutursun.
2. Anlamadığını sor. Yorumun neyi kastettiğinden emin değilsen öğretmene dön. Soruyu nasıl soracağını takıldığın yerde yardım istemek yazısında anlattık.
3. Her yorumu tek eyleme çevir. Eylem üç parçadan oluşsun: ne yapacağın, ne kadar yapacağın, ne zaman yapacağın. "Fonksiyon çalışacağım" değil, "salı ve perşembe 20'şer bileşke sorusu."
4. En fazla üç eylem seç. Bir haftada izlenebilecek sayıda değişiklik yap. Öncelik, tekrar eden ve birden fazla derste görünen hatalardadır. Seçim mantığı haftalık çalışma değerlendirmesindeki "en fazla üç karar" ilkesiyle aynıdır.
5. Plana yerleştir. Eylemleri ayrı bir kâğıtta bırakma; haftalık planın ilgili günlerine yaz.
6. Yeniden dene. Birkaç gün sonra, geri bildirim aldığın soruyu ve benzerini hiçbir yere bakmadan yeniden çöz. Roediger ve Karpicke'nin (2006) deneyinde tekrar çalışmak öğrenme hissini artırmış, ama gecikmeli testte kendini yoklamak daha iyi hatırlama sağlamıştır. Agarwal ve arkadaşlarının (2021) okul ve sınıf ortamındaki deneyleri inceleyen derlemesi de geri getirme pratiğinin farklı kademe ve derslerde fayda gösterdiğini bulmuştur.
7. Sonraki kontrolde karşılaştır. Tablonun son sütununa bak: aynı hata tekrar etti mi, azaldı mı? Aylık bir deneme ya da yazılı bu karşılaştırma için iyi bir fırsattır; aylık gelişim denemesi yazısında bu karşılaştırmanın nasıl okunacağını anlattık.
8. Döngüyü öğretmenle kapat. "Şu yorumunuzu şöyle uyguladım, şimdi nasıl görünüyor?" diye sor. Bu soru, bir sonraki geri bildirimin daha isabetli olmasını sağlar.

Örnek senaryo: yazılı kâğıdı ve deneme yorumu

Örnek senaryo (kurgusal): 10. sınıfta bir öğrenci matematik yazılısından ortalama bir not alıyor. Kâğıtta üç yorum var: iki soruda işaret hatası, bir soruda "sonuç doğru, gerekçe eksik" notu ve son soruda boş bırakılan kısım için "süreyi planla" uyarısı. Öğrenci üç eylem yazıyor: bir hafta boyunca her problemin sonunda işaret kontrolü; haftada iki açık uçlu soruyu adım adım yazarak çözme; bir sonraki yazılı öncesinde süreli bir prova. Bir sonraki yazılıda işaret hatası görülmüyor, ama gerekçe yazma hâlâ eksik; öğrenci bu eylemi planında bir hafta daha tutuyor.

Örnek senaryo (kurgusal): Mezun yılında YKS'ye hazırlanan bir öğrenci, koçuyla yaptığı deneme analizinde "Türkçede soru kökünü atladığı için yanlış yaptığı" geri bildirimini alıyor. Bu yorumu "Her paragraf sorusunda önce soru kökünün altını çiz" eylemine çeviriyor ve haftalık paragraf setlerinde uyguluyor. Bir sonraki denemede okuma kaynaklı yanlışlarını ayrı sayıyor ve koçuyla birlikte önceki denemeyle karşılaştırıyor.

Geri bildirim sonrası kontrol listesi

• Kâğıttaki ve sözlü yorumların hepsini tek sayfaya yazdım.
• Anlamadığım yorumu öğretmenime sordum.
• Her yorumu ne, ne kadar, ne zaman biçiminde bir eyleme çevirdim.
• Bu hafta için en fazla üç eylem seçtim.
• Eylemler haftalık planımda belirli günlere yazılı.
• Geri bildirim aldığım soruları birkaç gün sonra yardımsız yeniden çözdüm.
• Sonraki kontrolde aynı hatanın tekrar edip etmediğine baktım.

Sık sorulan sorular

Öğretmenin geri bildirimi çok genelse ne yapmalıyım?

Genel yorumu somutlaştıracak bir soru sor: "Hangi soruda, hangi adımda?" ya da "Bir sonraki sınavda neyi farklı yapmamı önerirsiniz?" Bu sorular, genel bir yorumu plana girebilecek bir bilgiye çevirir.

Farklı öğretmenlerden çelişkili geri bildirim alırsam hangisini uygulamalıyım?

Önce çelişkinin gerçek olup olmadığına bak; çoğu zaman öğretmenler aynı sorunun farklı yüzlerini görür. Gerçek bir çelişki varsa, iki öneriyi birer hafta dene ve sonraki kontrolde hangisinin işe yaradığını veriye bakarak karşılaştır.

Notum yükseldiyse geri bildirimi yine de plana almalı mıyım?

Evet, özellikle kâğıtta süreçle ilgili bir yorum varsa. Not yükselmiş olsa da aynı işaretler tekrar ediyorsa, bu hata bir sonraki zor sınavda yeniden ortaya çıkabilir.

Olumsuz geri bildirim moralimi bozuyorsa nasıl bakmalıyım?

Yorumu kişiliğine değil, yaptığın işe yönelik bir bilgi olarak okumaya çalış. "Soru kökünü atlıyorsun" cümlesi senin hakkında değil, bir alışkanlık hakkındadır; alışkanlıklar da plana girip değişebilir.

Geri bildirim, ancak bir eyleme dönüşüp yeniden denendiğinde ve sonraki kontrolde karşılaştırıldığında işe yarar. Her dersin sonunda seviye testleri ve öğrenciyle veliye yapılan ders sonu bilgilendirmesiyle geri bildirimin düzenli döndüğü bir matematik desteği arıyorsan matematik özel ders sayfasına bakabilirsin; kendi öğrenmeni nasıl izlediğini görmek için ücretsiz üstbilişsel stratejiler analizi de iyi bir başlangıç olabilir.