Haftalık Çalışma Değerlendirmesi Nasıl Yapılır?

Haftalık çalışma değerlendirmesi, haftada bir sabit günde yapılan 20-30 dakikalık kısa bir toplantıdır ve dört soruya cevap arar: Ne planlamıştım, ne yaptım? Yaptığım çalışma ne kadar nitelikliydi? Hangi tür hataları yaptım, nerede zorlandım? Gelecek hafta neyi değiştireceğim? Değerlendirmenin sonunda en fazla üç somut karar çıkar ve bu kararlar doğrudan yeni haftanın planına yazılır.

Haftalık değerlendirme hangi öğrenciye, ne zaman yarar?

Bu yöntem, yazılı bir haftalık planı olan her öğrenci için uygundur. YKS'ye hazırlanan 11. ve 12. sınıf öğrencileri ile mezunlar bunu kendi başına ya da bir koçla yapabilir. Özellikle mezunlarda, okul takviminin sağladığı dış yapı olmadığı için haftalık değerlendirme günün ve haftanın omurgası hâline gelir. 8. sınıfta LGS'ye hazırlanan öğrenciler ise ilk haftalarda bu toplantıyı bir yetişkinle birlikte yapmaktan fayda görür; amaç zamanla öğrencinin soruları kendisinin sorabilmesidir.

İki durumda bu yazı ilk adım değildir. Henüz yazılı bir planın yoksa, önce planı kurmak gerekir; karşılaştıracak bir şey olmadan değerlendirme yapılamaz. Öğrenci uzun süredir yoğun bir sıkıntı içindeyse, uykusu ve günlük düzeni belirgin biçimde bozulduysa, performans toplantısından önce okul rehber öğretmeni ya da bir uzmanla konuşmak daha doğru olur.

Değerlendirmeyi hesap sorma toplantısına çevirmek

Koçluk görüşmelerinde en sık gördüğüm hata, haftalık değerlendirmenin "Neden yapmadın?" sorusuyla başlamasıdır. Bu soru bir kez sorulduğunda, öğrenci sonraki haftalarda gerçek veriyi değil, sorgudan kurtaracak veriyi getirmeye başlar. Değerlendirme değerini tam bu noktada kaybeder.

İkinci yaygın hata, yalnızca süreyi saymaktır. "Bu hafta 22 saat çalıştım" cümlesi, o saatlerin tekrar okumayla mı yoksa soru ve kendini yoklamayla mı geçtiğini söylemez. Dunlosky ve arkadaşlarının (2013) derlemesinde deneme testi yüksek fayda, tekrar okuma ise düşük fayda olarak derecelendirilmiştir; aynı süre çok farklı öğrenme üretebilir.

Üçüncü hata ise çok fazla karar almaktır. On maddelik bir "gelecek hafta şunları değiştireceğim" listesi, pazartesi öğlene kadar unutulur. Az sayıda karar izlenebilir; çok sayıda karar niyet olarak kalır.

25 dakikalık değerlendirme şablonu

1. Veriyi masaya koy (5 dakika). Haftalık planı ve yapılanları yan yana aç. Her ders için planlanan görev sayısını ve tamamlananı yaz. Gerçekleşme oranını hesapla: tamamlanan görev sayısı bölü planlanan görev sayısı. Saati değil görevi say; "40 paragraf sorusu" ölçülebilir, "3 saat Türkçe" ölçülemez.
2. Oranı yorumla, yargılama (5 dakika). Oran çok düşükse sorun çoğu zaman öğrencide değil plandadır: ya plan fazla ağırdır ya da okul ve sosyal yük hesaba katılmamıştır. Oran her hafta tam çıkıyorsa plan belki fazla hafiftir. Aradaki değerler için şu soruyu sor: Tamamlanmayan görevler belirli bir derste ya da belirli bir günde mi toplanıyor?
3. Kaliteyi konuş (5 dakika). Üç soru yeterli: Bu hafta kaç kez kitabı kapatıp kendini yokladım? Çözdüğüm soruların doğruluk oranı ne oldu? Hangi çalışma pasif kaldı, yani sadece okudum ya da izledim?
4. Hata türlerine ve zorlanmaya bak (5 dakika). Haftanın yanlışlarını bilgi eksiği, işlem hatası, soruyu yanlış okuma, süre ve dikkat başlıklarında say. Tek bir denemenin ayrıntılı analizi için deneme analizi yazımızdaki sınıflandırmayı kullanabilirsin. Konuyu anladığın hâlde soruda takılıyorsan, konuyu bilip soru çözememe yazısındaki geçiş adımları sana uygun olabilir.
5. En fazla üç karar al (5 dakika). Her kararı "eğer-ise" biçiminde yaz: "Eğer okuldan 17.00'den sonra dönersem, paragraf setini akşam yemeğinden hemen sonra çözeceğim." Gollwitzer ve Sheeran'ın (2006) meta-analizi bu tür planların hedefe ulaşmada orta-büyük düzeyde etkiyle ilişkili olduğunu gösterir; ancak çalışmalar farklı alanlardan geldiği için akademik çalışmadaki etki farklı olabilir.
6. Kararları plana göm. Kararlar ayrı bir kâğıtta kalırsa unutulur. Onları yeni haftanın planında ilgili günün içine yaz ve bir sonraki değerlendirmenin ilk sorusu "Geçen haftanın üç kararı uygulandı mı?" olsun.

Locke ve Latham'ın (2002) hedef belirleme derlemesi, hedefin ilerleme geri bildirimiyle birlikte tek başına hedeften daha etkili olduğunu vurgular. Kanıtların çoğu iş ortamından gelir; yine de haftalık değerlendirme tam olarak bu geri bildirim halkasını kurar.

Toplantının günü ve saati de sonucu etkiler. Çoğu öğrenci için pazar öğleden sonrası uygundur: hafta kapanmıştır ama yeni haftaya hazırlanmak için zaman vardır. Pazar günü deneme çözüyorsan değerlendirmeyi denemeden önce yap; yorgun ve moral bozukken yapılan değerlendirme kararları sertleştirir. Süreyi 30 dakikayla sınırla. Uzayan toplantı, eksik görevleri tek tek tartışmaya döner ve karar kısmı aceleye gelir. LGS'ye hazırlanan öğrenci veliyle birlikte değerlendirme yapıyorsa, velinin rolü soru sormak ve kararları not etmektir; cevapları öğrenci verir.

Değerlendirme formu

Aşağıdaki tabloyu her hafta aynı biçimde doldurmak, haftaları karşılaştırmayı kolaylaştırır.

Örnek senaryo: 12. sınıf ve mezun öğrencinin pazar değerlendirmesi

Örnek senaryo (kurgusal): 12. sınıfta eşit ağırlık alanında hazırlanan bir öğrenci, haftada 30 görev planlamış ve 19'unu tamamlamış. Tabloyu doldurunca eksiklerin çoğunun salı ve perşembe günlerinde toplandığını görüyor; bu iki gün okuldan geç dönüyor. Kalite sorusunda, tarih çalışmasının neredeyse tamamen tekrar okumayla geçtiğini fark ediyor. Hata türlerinde matematikte işlem hataları öne çıkıyor. Aldığı üç karar şunlar: salı ve perşembe planını yarıya indirmek; tarih çalışmasının son 10 dakikasını kapalı kitap hatırlamaya ayırmak; eğer bir problemde işlem uzarsa sonucu seçeneklerle karşılaştırmadan önce işaret ve parantezleri kontrol etmek.

Örnek senaryo (kurgusal): Mezun bir öğrenci ise her görevi tamamlamış ama deneme netlerinde hareket görmüyor. Değerlendirmede, planının neredeyse tamamen konu anlatımı izlemekten oluştuğunu görüyor. Bu öğrenci için karar, görev sayısını artırmak değil, her konu anlatımının ardından aynı gün 15 soruluk bir set eklemek oluyor.

Değerlendirme öncesi kontrol listesi

• Haftalık plan ve yapılanlar yan yana açık.
• Görevler saat olarak değil, ölçülebilir iş olarak yazılmış.
• Gerçekleşme oranı hesaplandı.
• Haftanın yanlışları türlere göre sayıldı.
• Geçen haftanın kararları tek tek kontrol edildi.
• Yeni kararlar üçü geçmiyor ve "eğer-ise" biçiminde yazıldı.
• Kararlar yeni haftanın planına işlendi.

Sık sorulan sorular

Değerlendirmeyi tek başıma yapabilir miyim?

Yapabilirsin, ama ilk birkaç haftada bir yetişkin, öğretmen ya da koçla birlikte yapmak kör noktaları görmeyi kolaylaştırır. EEF'in üstbiliş özetine göre planlama, izleme ve değerlendirme stratejileri etkili olabilir, ancak uygulamaya geçirmek zordur; başlangıçta birinin soruları modellemesi bu yüzden işe yarar.

Gerçekleşme oranı düşükse planı hemen küçültmeli miyim?

Önce nedene bak. Eksikler belirli günlerde toplanıyorsa o günleri hafiflet; eksikler bütün haftaya yayılmışsa planı genel olarak küçült. Hiç yapılmayan görevler hep aynı derste ise sorun başlama zorluğu ya da konu eksiği olabilir; bunu plan boyutuyla karıştırma.

Deneme çözmediğim bir haftada neyi değerlendiririm?

Konu çalışmasında çözdüğün soruların doğruluk oranı, kendini yoklama sayısı ve hata türleri yeterli veri sağlar. Değerlendirme denemeye bağlı değildir; deneme yalnızca veri kaynaklarından biridir.

Kaç hafta sonra fark görmeyi beklemeliyim?

Bunun sabit bir cevabı yok. İlk fark genellikle netlerde değil, planın gerçekçileşmesinde ve aynı hataların tekrar etmemesinde görülür. Birkaç haftalık tabloyu yan yana koyduğunda eğilimi daha net okursun.

Haftalık değerlendirme, planı her pazar sıfırdan yazmak değil, geçen haftanın verisinden az sayıda doğru ders çıkarmaktır. Genel sistem hatalarına bakmak istersen YKS öğrencilerinin en büyük çalışma hataları yazısı iyi bir tamamlayıcıdır. Bu döngüyü düzenli bir takiple kurmak isteyenler için öğrenci koçluğu haftalık plan ve deneme analizini birlikte ele alır; kendi öğrenmeni nasıl izlediğini görmek için ücretsiz üstbilişsel stratejiler analizi ile başlayabilirsin.