LGS Matematikte Yeni Nesil Sorular Nasıl Çözülür?

Yeni nesil LGS matematik sorusu, çoğu zaman bir 8. sınıf konusunu günlük hayattan bir durumun içine yerleştirir; zorluk genellikle matematiğin kendisinden değil, metinden doğru bilgiyi seçip matematiğe çevirmekten gelir. Bu yüzden çözümün anahtarı yeni formüller değil, her soruda aynı sırayla işleyen bir okuma ve modelleme rutinidir: ne sorulduğunu ayır, veriyi ve koşulları işaretle, durumu tablo, şekil ya da denklemle kur, işlemi yap, sonucu metne geri koyarak kontrol et. Bu rutin MEB'in yayımladığı örnek sorularla düzenli prova edildiğinde hem doğruluğu hem de süreyi iyileştirmeye yardım eder.

Uzun metinli soru kimi, neden zorlar?

Bu yazı LGS'ye hazırlanan 8. sınıf öğrencisi ve velisi için. MEB'in 2026 kılavuzuna göre sayısal oturumda Matematik 20 ve Fen Bilimleri 20 olmak üzere 40 soru 80 dakikada çözülüyor; her soruda dört seçenek var ve üç yanlış bir doğruyu götürüyor. 2027 sınavının tarihi ve ayrıntıları için MEB'in 2027 kılavuzunu açıklamasını beklemek gerekiyor.

Derslerde sık karşılaştığım tablo şu: Konuyu anlatınca anlayan, kısa işlem sorularında hata yapmayan bir öğrenci, aynı konu yarım sayfalık bir metnin içine girince takılıyor. Sorun çoğunlukla üç yerde çıkıyor:

• Metni hikâye gibi baştan sona okuyup sonra "ne soruyordu?" diye geri dönmek,
• Sayıları gördüğü anda işleme sokmak ve metindeki bir koşulu atlamak,
• Bulunan sonucun soruda istenen şey olup olmadığını kontrol etmemek.

Konunun kendisinde ciddi eksik varsa, örneğin üslü ifadelerin işlem kuralları henüz oturmadıysa, önce o eksiği kapatmak gerekir; aşağıdaki rutin konu bilgisinin yerini tutmaz. Konuyu bilip soruya aktaramama sorununun genel mantığını Konuyu Biliyorum Ama Soru Çözemiyorum yazısında ayrıca ele aldık.

MEB'in Aralık 2025 duyurusuna göre yeni programla okumaya başlayan kuşak LGS'ye 2028'de girdiğinde sorular "bağlam üzerinden becerilerin ölçüldüğü" bir modelle hazırlanacak; Bakanlık bunun sınavın yapısını değiştirmediğini ayrıca belirtti. Yani bir durumun içinden matematiği çekip çıkarma becerisi, önümüzdeki yıllarda da hazırlığın merkezinde kalacak gibi görünüyor.

En yaygın hata: Önce işlem, sonra okuma

Yeni nesil soruda en pahalı hata, metni tam okumadan hesaba girmektir. Öğrenci ilk iki cümlede sayıları görür, tanıdık bir kalıp yakalar (EBOB, yüzde, alan) ve hemen çözmeye başlar. Oysa bu soruların birçoğunda belirleyici bilgi son cümlelerde bir koşul olarak durur: "her birine en fazla…", "geriye kalan…", "en az kaç…". Koşul atlandığında bulunan sonuç çoğu zaman seçeneklerden birine denk gelir, çünkü tipik atlamalar çeldirici olarak kullanılır. Öğrenci doğru yaptığını sanır, deneme sonucunda ise "bildiğim konudan yanlış yaptım" diye şaşırır.

İkinci hata, uzun metni sürekli baştan okumaktır. Bir soruyu üç kez okumak, çözümü bir kez planlamaktan daha fazla süre harcatır. Aşağıdaki rutin metni tek seferde ve amaçlı okumayı hedefler.

Yeni nesil soruda beş adımlı çözüm rutini

1. Önce soru kökünü oku. Metnin sonundaki soru cümlesini ilk iş oku ve isteneni bir iki kelimeyle kenara yaz: "raf sayısı", "fark", "yüzde", "alan". Metni artık bu gözle okursun.
2. Metni veri avcısı gibi oku. Sayıların altını çiz, koşul bildiren ifadeleri (en az, en fazla, eşit, kalan, her biri) kutu içine al. Bu adım bir dakikayı geçmemeli.
3. Durumu matematiğe çevir. Bilgileri küçük bir tabloya, şekle ya da denkleme dök. Woodward ve arkadaşlarının (2012) 4-8. sınıflara yönelik rehberinde, görsel temsilleri kullanmayı öğretmek ve öğrencinin problem çözme sürecini izleyip üzerine düşünmesine yardım etmek güçlü kanıta sahip öneriler arasında yer alıyor.
4. İşlemi yap, ara sonucu etiketle. "12 = bir rafa konan kitap" gibi her ara sonucun neyi temsil ettiğini yaz. Çok adımlı sorularda hata çoğu zaman bir ara sonucu yanlış yere taşımaktan doğar.
5. Cevabı metne geri koy. Bulduğun sayı kutuya aldığın koşulların hepsini sağlıyor mu, soru kökündeki kelimeyle aynı şey mi? Bu kontrol birkaç saniye sürer ve puanı en çok koruyan adımdır.

Rutin ilk haftalarda yavaş hissettirir; bu normal. Önce süresiz çalışıp adımları alışkanlığa çevir, sonra süre ekle.

Özgün bir örnek üzerinde rutini deneyelim

Aşağıdaki soru bu yazı için hazırlandı; MEB'in örnek sorularından alınmadı, benzer bir mantıkla kurgulandı.

Okul kütüphanesinde görevli Ada, 48 roman ve 36 hikâye kitabını raflara yerleştirecek. Her rafa yalnızca bir türden kitap konacak ve bütün raflarda eşit sayıda kitap olacak. Rafların her birine en fazla 10 kitap sığdığına göre Ada'nın kullanacağı raf sayısı en az kaçtır?

A) 7 B) 12 C) 14 D) 21

• Soru kökü: en az raf sayısı.
• Koşullar: tek tür, her rafta eşit sayı, rafa en fazla 10 kitap.
• Model: Bir rafa konacak kitap sayısı hem 48'i hem 36'yı tam bölmeli. Ortak bölenler 1, 2, 3, 4, 6 ve 12.
• Raf sayısının en az olması için bir rafa konan kitap sayısı olabildiğince büyük olmalı. En büyük ortak bölen 12, ama 10 kitap sınırı yüzünden kullanılamaz. Sınırı sağlayan en büyük ortak bölen 6.
• İşlem: Romanlar için 48 ÷ 6 = 8 raf, hikâyeler için 36 ÷ 6 = 6 raf; toplam 14 raf. Cevap C.
• Kontrol: Her rafta 6 kitap var ve bu 10'dan az; her raf tek tür; 8 × 6 + 6 × 6 = 84 kitap, yani bütün kitaplar yerleşti.

A seçeneğindeki 7, "en fazla 10 kitap" koşulunu atlayıp doğrudan EBOB alan öğrencinin sonucudur. D seçeneğindeki 21 ise rafa 4'er kitap koyan birinin bulacağı sayıdır. Konu 8. sınıfın çarpanlar ve katlar konusu; zorluk tamamen metindeki tek bir koşulda saklı.

MEB örnek sorularıyla nasıl prova edilir?

MEB Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğü (ODSGM), 2018-2019'dan bu yana LGS'ye yönelik örnek soru kitapçıklarını "Örnek Sorular" sayfasında yıllara ve aylara göre arşivliyor. 2025-2026 döneminin birinci kitapçığı toplam 45 sorudan oluşuyordu ve bunların 10'u matematikti; kitapçıklar MEBİ platformunda yayımlandı. Soru metinlerini burada aktarmıyoruz; doğrudan kaynağa bakmanı öneririz.

Bu kitapçıkları bir kez çözülüp kaldırılan test gibi değil, prova malzemesi gibi kullan:

• İlk çözümü süreli yap. Sayısal oturumda soru başına ortalama iki dakika düşüyor (80 dakika, 40 soru). 10 soruluk bir matematik seti için yaklaşık 20 dakika makul bir başlangıç.
• Yanlış ve boşlarını beş adıma göre sınıflandır: Kökü mü yanlış okudun, koşulu mu atladın, modeli mi kuramadın, işlemde mi hata yaptın?
• İki üç gün sonra aynı soruları cevaba bakmadan yeniden kur; yalnız sonucu değil, tabloyu ya da denklemi de yeniden yaz.
• Farklı konulardan soruları karışık çöz. 7. sınıflarla yürütülen bir sınıf araştırmasında (Rohrer ve ark., 2015) karışık sırayla alıştırma yapan grup, aynı soruları konu konu çalışan gruptan bir ay sonraki testte daha başarılı oldu. Araştırma tek okulda yapıldığı için bu farkın her sınıfta aynı büyüklükte çıkacağını varsaymamak gerekir.

İşlem kaynaklı yanlışlar çoğunluktaysa matematikte işlem hataları yazısındaki kontrol alışkanlıkları, okuma kaynaklı yanlışlar çoğunluktaysa paragraf sorularında anlama yazısındaki soru kökü çalışması işe yarar.

Örnek senaryo: Son sorulara süresi yetmeyen 8. sınıf öğrencisi

Örnek senaryo (kurgusaldır): Deniz 8. sınıfta. Denemelerde matematiğin ilk yarısını rahat çözüyor, uzun metinli sorulara geldiğinde ise süresi azalıyor ve bazılarını okumadan boş bırakıyor. Yanlışlarını incelediğinde çoğunun bir koşulu atlamaktan geldiğini görüyor.

Deniz için dört haftalık bir düzen şöyle kurulabilir:

• 1. hafta: Günde 4-5 yeni nesil soru, süresiz; her soruda beş adım yazılı uygulanır.
• 2. hafta: Aynı sayıda soru, bu kez soru başına üç dakika sınırıyla; koşulları kutulama alışkanlığı oturuyor mu diye bakılır.
• 3. hafta: Bir MEB örnek soru kitapçığının matematik bölümü süreli çözülür, yanlışlar adım bazında sınıflandırılır.
• 4. hafta: Denemede turlama denenir: ilk turda kısa ve net sorular, ikinci turda uzun metinliler. Hangi sıranın daha az boş bıraktırdığı iki denemede karşılaştırılır. Evde süreli prova için online deneme salonu turlama hatırlatmaları ve LGS'nin iki oturumlu akışıyla bu denemeyi sınav düzenine yaklaştırabilir.

Bu bir öneri; saatler Deniz'in okul temposuna ve diğer derslerine göre değişebilir.

Veliler için: Evde nasıl destek olunur?

Sizin rolünüz soruyu çocuğunuz yerine çözmek değil, rutinin işlemesine alan açmak. Hill ve Tyson'ın (2009) ortaokul dönemini inceleyen meta-analizinde veli katılımı genel olarak başarıyla olumlu ilişkili bulundu; istisna, ebeveynin ödeve doğrudan yardım etmesiydi. Bu ilişkisel bir bulgu ve neden-sonuç göstermiyor, ama pratik bir işaret veriyor: "Şunu şöyle yap" demek yerine "Soruda ne isteniyordu? Hangi koşulu kutuya aldın?" diye sormanız bağımsız düşünmeyi daha çok destekleyebilir. Haftada bir kez yanlış soru defterine birlikte beş dakika bakmanız da çoğu zaman yeterli bir takiptir.

Kontrol listesi: Bir yeni nesil soruyu bitirmeden önce

• Soru kökünü ilk okudum ve isteneni kısaca yazdım.
• Sayıların altını çizdim, koşul ifadelerini kutuya aldım.
• Durumu tablo, şekil ya da denklemle kurdum.
• Her ara sonucun neyi gösterdiğini yazdım.
• Cevabı metne geri koyup bütün koşulları kontrol ettim.
• Yanlışsam, hangi adımda koptuğumu deftere not ettim.

Sık sorulan sorular

Yeni nesil sorular için ayrı bir kitap almak gerekir mi?

Önce elindeki kaynakların ve MEB'in ücretsiz örnek soru kitapçıklarının hakkını ver. Sorun çoğu zaman soru azlığı değil, çözülen soruların analiz edilmemesidir. Yeni kaynak, mevcut soruları beş adımla bitirip yanlışlarını inceledikten sonra gündeme gelmeli.

Uzun metinli soruları sona bırakmak doğru mu?

Birçok öğrenci için ilk turda kısa soruları çözmek süreyi rahatlatır, ama bu herkes için geçerli değil. İki üç denemede farklı sıralar dene; hangisinde daha az boş bıraktığını ve daha az koşul atladığını karşılaştır.

Hiç fikrim olmayan soruda tahmin yapmalı mıyım?

LGS'de dört seçenek var ve üç yanlış bir doğruyu götürüyor. Hiçbir şık elenemeden yapılan rastgele tahminin uzun vadedeki ortalama katkısı sıfıra yakındır. Bir şıkkı gerçekten eleyebiliyorsan kalan üç şık arasında işaretlemenin ortalama katkısı artıya döner. Bu bir olasılık ortalamasıdır; tek bir sorunun sonucunu belirlemez.

2028'deki beceri temelli soru modeli beni etkiler mi?

MEB'in açıklamasına göre yeni programla başlayan öğrenciler bu modelle ilk kez 2028'de sınava girecek. 2027'de sınava girecek bir 8. sınıf öğrencisiysen güncel bilgi için MEB'in 2027 kılavuzunu takip et. Hangi model uygulanırsa uygulansın, metinden bilgi seçme ve modelleme becerisi işine yarar.

Yeni nesil soruları çözmek özel bir hileden çok aynı rutini sabırla alışkanlığa çevirmekle ilgili: kökü oku, koşulu kutula, modeli kur, sonucu metne geri koy. Bu rutini tek başına oturtmakta zorlanıyorsan, matematik özel ders sürecinde seviye belirlemeyle başlayıp eksik konuları ve soru okuma alışkanlığını birlikte ele alabiliriz.