LGS Matematikte Grafik ve Tablo Soruları Nasıl Yorumlanır?

LGS matematikte grafik ve tablo sorularını doğru yorumlamanın yolu, veriye bakmadan önce grafiğin neyi, hangi birimle ve hangi ölçekle gösterdiğini okumak, sonra soru kökünün fark mı, oran mı, toplam mı istediğini ayırmaktır. Bu sorulardaki yanlışların büyük kısmı hesaptan değil, yanlış satırı ya da sütunu seçmekten ve "kaç fazla" ile "kaç katı" gibi iki farklı karşılaştırmayı karıştırmaktan doğar. Sabit bir okuma sırası bu iki hatayı belirgin biçimde azaltır.

Grafik ve tablo sorusu kimin sorunu?

Bu yazı LGS'ye hazırlanan 8. sınıf öğrencisi ve velisi için. MEB'in 2026 kılavuzuna göre sayısal oturumda 20 matematik ve 20 fen sorusu 80 dakikada çözülüyor; sorular dört seçenekli ve üç yanlış bir doğruyu götürüyor. 2027 sınavının ayrıntıları için MEB'in 2027 kılavuzunu beklemek gerekiyor.

Grafik ve tablo yalnız veri analizi konusuna ait değil. Doğrusal denklemlerde bir ilişkinin grafiği, yüzde ve oran sorularında bir fiyat tablosu, fen sorularında bir deney sonucu karşına çıkabilir. Bu yüzden okuma sırası bir konu değil, bir beceri olarak düşünülmeli. Uzun metinli yeni nesil sorulardaki genel çözüm rutinini önceki yazıda anlatmıştık; burada odak, veriyi görselden doğru çekmek.

Oran, yüzde ve kesir işlemlerinde temel bir eksik varsa, grafik okuma çalışması tek başına yetmez. Önce bu işlemleri oturtmak, sonra grafik sorularına geçmek daha verimli olur.

Sık yapılan hata: Göze en çok çarpan veriye atlamak

Derslerde en sık gördüğüm hata, öğrencinin grafiğe baktığı anda en uzun sütuna ya da en yüksek noktaya odaklanması. "En fazla fark hangi haftada?" diye soran bir soruda en yüksek değerlerin olduğu hafta çoğu zaman cevap değildir; çünkü iki değer birlikte yüksek olabilir ve aralarındaki fark küçük kalabilir.

Bu hatanın üç yakın akrabası daha var:

• Ölçeği okumamak: Dikey eksen sıfırdan değil de örneğin 8'den başlıyorsa, sütunların boyu değerler arasındaki farkı olduğundan büyük gösterir.
• Birimi atlamak: "Bin kişi", "yüzde" ya da "kilogram" gibi birimler başlıkta veya eksen adında yazar; birimi atlayan öğrenci doğru sayıyı yanlış anlamla kullanır.
• Fark ile oranı karıştırmak: "Kaç kg fazla?" çıkarma, "kaç katı?" bölme ister. "Hangisi daha çok arttı?" sorusu ise fark mı yoksa yüzde mi sorulduğuna göre farklı cevap verebilir.

Yedi adımlık okuma sırası

1. Başlığı oku. Grafik neyi, hangi zaman aralığında ya da hangi gruplar için gösteriyor?
2. Birimi ve açıklamayı bul. Eksen adlarındaki ya da tablo başlığındaki birimi, renklerin neyi gösterdiğini yaz.
3. Ölçeği kontrol et. Eksendeki her çizgi kaç birim? Eksen sıfırdan başlıyor mu?
4. Soru kökünü sınıflandır. İstenen fark mı, oran mı, toplam mı, ortalama mı, yüzde değişim mi?
5. Yalnız gereken veriyi çek. Soruya lazım olan değerleri grafikten okuyup küçük bir tabloya yaz. Değerleri grafikte değil, bu tabloda işle.
6. Hesapla. Kök ne istiyorsa onu hesapla; ara sonuçları etiketle.
7. Kaba bir tahminle kontrol et. Sonuç grafikteki görüntüyle uyumlu mu? Oran 1'den büyük çıktıysa gerçekten ilk grup daha büyük mü?

Woodward ve arkadaşlarının (2012) 4-8. sınıflara yönelik matematik problem çözme rehberinde, öğrencilere görsel temsilleri kullanmayı öğretmek güçlü kanıta sahip öneriler arasında sayılıyor. Beşinci adımdaki küçük tablo tam olarak bu işi görür: Görseldeki bilgiyi senin kontrol edebileceğin bir biçime taşır.

Özgün bir örnek: İki şubenin atık kâğıt tablosu

Aşağıdaki tablo bu yazı için hazırlandı. Bir okulda 8-A ve 8-B şubelerinin dört haftada topladığı atık kâğıt miktarını gösteriyor.

Soru 1: 8-A'nın dört haftalık toplamının 8-B'nin toplamına oranı kaçtır? 8-A toplamı 12 + 15 + 9 + 18 = 54 kg, 8-B toplamı 8 + 10 + 12 + 15 = 45 kg. Oran 54/45, sadeleşince 6/5. Kontrol: 8-A daha çok topladığına göre oranın 1'den büyük çıkması beklenir.

Soru 2: İki şube arasındaki fark hangi haftada en fazladır? Haftalık farklar sırasıyla 4, 5, 3 ve 3 kg. En büyük fark 2. haftada. Göze en çok çarpan 4. hafta ise en yüksek değerleri içerdiği halde yalnızca 3 kg farka sahip. 3. haftada 8-B önde; soru "fark" dediği için yön değil büyüklük önemli.

Soru 3: 1. haftadan 2. haftaya hangi şubenin toplama miktarı daha çok arttı? 8-A 3 kg, 8-B 2 kg arttı; fark olarak 8-A önde. Yüzde olarak ise 8-A için 3/12, 8-B için 2/8; ikisi de yüzde 25. Yani soru "kaç kg" diyorsa cevap 8-A, "yüzde kaç" diyorsa iki şube eşit. Aynı tablodan iki farklı doğru cevap çıkması, kökü sınıflandırmanın neden ayrı bir adım olduğunu gösteriyor.

Bu tablo bir sütun grafiğiyle verilseydi ve dikey eksen 8'den başlasaydı, 8-B'nin 1. hafta sütunu neredeyse görünmezdi. Ölçeği okumayan öğrenci iki şube arasında gerçekte olduğundan çok daha büyük bir fark olduğunu düşünürdü.

Doğrusal ilişki grafiklerinde de aynı sıra geçerli. Bir su deposunda başlangıçta 120 litre su olduğunu ve depodaki suyun her saat 15 litre azaldığını gösteren bir grafik düşün. Eğim sana "saatte kaç litre" bilgisini verir; deponun kaç saatte boşalacağı 120 ÷ 15 = 8 saattir. Burada da önce eksenlerin birimi (saat ve litre), sonra soru kökü okunur.

MEB örnek sorularında grafik soruları nasıl çalışılır?

ODSGM, LGS örnek soru kitapçıklarını "Örnek Sorular" sayfasında yıllara ve aylara göre arşivliyor; Mart 2026 kitapçıkları ise çözüm videolarıyla birlikte MEBİ platformunda yayımlandı. Soru metinlerini burada aktarmıyoruz, ama bu arşivden şöyle yararlanabilirsin:

• Kitapçıklardaki grafik ve tablo içeren matematik sorularını ayrı bir listeye al.
• Her soruyu önce yedi adımla kendin çöz; çözüm videosunu ancak sonra izle.
• Video sonrası kendine sor: Ben hangi adımı atladım? Birim mi, ölçek mi, kökün türü mü?
• Bir hafta sonra aynı soruları cevaba bakmadan yeniden kur.

IES'in öğretim ve çalışmayı düzenleme rehberinde (Pashler ve ark., 2007) görselleri sözel açıklamayla birleştirmek orta düzey kanıtla desteklenen öneriler arasında. Pratikte bunun karşılığı basit: Grafikten okuduğun her bilgiyi bir cümleyle yaz. "2. haftada 8-A, 8-B'den 5 kg fazla topladı" gibi bir cümle, sayıyı anlamıyla birlikte tutmanı sağlar.

Grafik sorularındaki yanlışlarını sınıflandırırken deneme analizi yazısındaki hata türleri işine yarayabilir; hesap kaynaklı yanlışlar içinse matematikte işlem hataları yazısına bakabilirsin.

Örnek senaryo: Grafik sorularında "dikkatsizim" diyen öğrenci

Örnek senaryo (kurgusaldır): Elif 8. sınıfta ve grafik sorularındaki yanlışlarını "dikkatsizlik" diye not ediyor. Son iki denemesindeki bu yanlışları yedi adıma göre incelediğinde, yanlışların bir kısmında birimi okumadığını, bir kısmında ise fark istenirken oran hesapladığını görüyor. Yani sorun genel bir dikkat eksikliği değil, belirli iki adımın atlanması.

Elif iki hafta boyunca her grafik sorusunda önce birimi ve kökün türünü kâğıdın kenarına yazıyor. İlk günlerde bu ona zaman kaybı gibi geliyor; iki hafta sonunda aynı tür yanlışlarının azalıp azalmadığını bir sonraki denemede kontrol ediyor. Azalmadıysa sorun başka bir adımda demektir ve analiz oradan devam eder.

Karar tablosu: Soru kökü ne istiyor?

Veliler için kısa bir not

Grafik okuma, günlük hayatta da pratik edilebilen bir beceri. Bir fatura dökümü, hava durumu grafiği ya da haberdeki bir tablo üzerine birkaç dakikalık sohbet ederken çocuğunuza "Burada birim ne? Hangisi daha çok arttı, fark olarak mı yüzde olarak mı?" diye sorabilirsiniz. Amaç sınav yapmak değil, okuma sırasını doğal bir alışkanlığa çevirmek.

Sık sorulan sorular

Grafikteki değer iki çizginin arasında kalıyorsa ne yapmalıyım?

Önce ölçeği bul: Her çizgi kaç birim? Değer iki çizginin arasındaysa yaklaşık okumayı yap ve seçeneklere bak. Seçenekler arasındaki fark senin okuma belirsizliğinden büyükse yaklaşık değer yeterlidir; değilse soruda başka bir bilgi (tablo, metin) verilmiş olabilir.

Grafik sorularında uzun hesap çıkarsa ne yapmalıyım?

Hesaba girmeden önce kaba bir tahmin yap. Oranın 1'den büyük mü küçük mü olacağını, farkın yaklaşık kaç olacağını bilmek, hem işlem hatasını yakalamanı hem de bazen seçenekleri hızla elemeni sağlar.

Fen sorularındaki grafikler matematiktekilerle aynı şekilde mi okunur?

Okuma sırası aynıdır: başlık, birim, eksen, ölçek, kök. Fark, fen grafiklerinde eksenlerde sıcaklık, zaman, kütle gibi fiziksel büyüklüklerin olmasıdır; birimleri okumak bu yüzden daha da önemlidir.

Tabloyu yeniden yazmak zaman kaybı değil mi?

Tüm tabloyu değil, yalnız soruya lazım olan iki üç değeri yazman yeterli. Bu birkaç saniyelik iş, yanlış satırdan değer alma hatasını büyük ölçüde önler.

Grafik ve tablo soruları, doğru sırayla okunduğunda LGS matematiğin en öngörülebilir soruları arasına girebilir: başlık, birim, ölçek, kök, gerekli veri, hesap ve kontrol. Takıldığın grafik sorularını tek başına çözemediğinde Soru Çözüm Desteği ile bu soruları gönderip mantığını ve benzer soru setini birlikte çalışabilirsin.