Kendine Uygun Çalışma Yöntemini Nasıl Bulursun?

Kendine uygun çalışma yöntemini bir testle "keşfetmezsin", küçük bir deneyle bulursun. İki yöntemi benzer konularda 1–2 hafta boyunca dene ve hangisinin birkaç gün sonra hatırlamanı ve soru çözmeni daha çok desteklediğine bak. "Görsel öğreniciyim" ya da "sağ beyinliyim" gibi etiketler bu kararı vermek için güvenilir bir temel sunmuyor. Ölçüt, çalışırken ne kadar rahat hissettiğin değil, birkaç gün sonra neyi yapabildiğindir.

Yöntem arayışı hangi noktada başlar?

Koçluk görüşmelerinde bu soru genellikle bir hayal kırıklığının ardından gelir: "Çok çalışıyorum ama kalmıyor", "Arkadaşımın yöntemini denedim, bana uymadı", "Hangi tür öğrenici olduğumu bilsem her şey çözülecek." Bu yazı şu durumlar için:

• Emek harcadığı halde birkaç gün sonra çalıştıklarını hatırlamakta zorlanan YKS öğrencisi,
• Özet çıkarma, soru çözme, kartlarla çalışma gibi seçenekler arasında kararsız kalan öğrenci,
• 8. sınıftaki çocuğunun "hangi yolla daha iyi öğrendiğini" anlamak isteyen veli.

İki durumda sorun yöntemden önce gelir. Planı uygulamaya bir türlü başlayamayan öğrenci için ilk konu yöntem değil, başlama anıdır; bunu erteleme döngüsü yazısında ele aldık. Konunun temelinde eksik olan öğrenci için ise önce ön koşulların tamamlanması gerekir; bunun için de yeni bir konuya başlamadan önce yapılacak kontrolü anlattık.

İki yaygın mit: öğrenme stilleri ve sağ/sol beyin

Öğrenme stilleri. Görsel, işitsel ya da kinestetik öğrenici olduğumuzu ve öğretimin bu stile uydurulduğunda daha iyi öğrendiğimizi söyleyen fikir çok yaygındır. Pashler ve arkadaşları (2008) bu iddiayı sınamak için gereken deney desenini aradılar ve neredeyse hiç kanıt bulamadılar; uygun biçimde tasarlanmış birkaç çalışma ise iddiayla çelişiyordu. Önemli bir ayrıntı: Bu sonuç insanların tercihleri olmadığı anlamına gelmez. Kimi öğrenci şemaları, kimi dinlemeyi daha keyifli bulabilir. Kanıtlanamayan şey, tercihe göre çalışmanın daha iyi öğrenme sağladığıdır.

Sağ beyin, sol beyin. Nielsen ve arkadaşlarının (2013) 7–29 yaş arası 1.011 kişinin beyin görüntülemesini incelediği çalışmada, insanların bütünüyle "sağ beyinli" ya da "sol beyinli" olduğuna dair bir kanıt bulunmadı. Dil gibi bazı işlevlerin bir yarımkürede daha baskın olduğu doğrudur; reddedilen, kişiyi toptan bir yarımküreyle etiketlemektir.

Peki şema, grafik, harita kullanmak da mı gereksiz? Hayır. IES'in öğretimi düzenleme rehberi, görselleri sözel açıklamayla birleştirmeyi orta düzeyde kanıtla desteklenen bir öneri olarak sunuyor. Ama bu öneri "görsel öğreniciler" için değil, herkes içindir.

Rahat hissettiren yöntem etkili yöntem midir?

Yöntem seçerken en sık yapılan hata, çalışırken iyi hissettiren yöntemi etkili yöntem sanmaktır. Renkli özetler çıkarmak, aynı sayfayı ikinci kez okumak akıcı ve tatmin edicidir. Roediger ve Karpicke'nin (2006) laboratuvar çalışmasında metni tekrar okuyan öğrenciler beş dakika sonraki testte daha iyiydi ve hatırlayacaklarından daha emindi. Ama iki gün ve bir hafta sonraki testlerde, çalışırken kendini test eden öğrenciler belirgin biçimde daha fazlasını hatırladı.

Dunlosky ve arkadaşlarının (2013) on öğrenme tekniğini değerlendirdiği derlemede kendini test etme ve tekrarları zamana yayma yüksek faydalı, tekrar okuma, altını çizme ve özetleme ise düşük faydalı olarak derecelendirildi. Düşük fayda, işe yaramaz demek değildir; bu tekniklerin yararı sınırlı koşullarda görülmüş ya da tutarsız bulunmuştur. Sınıf ortamındaki kanıt da benzer yönde: Agarwal ve arkadaşlarının (2021) okul ve sınıflarda yapılmış 50 deneyi incelediği derlemede geri getirme pratiğinin etkilerinin yaklaşık %57'si orta ya da büyük düzeydeydi. Deneylerin büyük çoğunluğu Batı ülkelerinde yapıldığı için Türkiye'ye genellerken dikkatli olmak gerekir.

Buradan çıkan sonuç "herkes aynı yöntemi kullanmalı" değil. Sonuç şu: Hangi yöntemi seçersen seç, onu hissiyatla değil, sonradan ölçülen performansla değerlendir.

Kendi deneyini kurmak için yedi adım

1. Karşılaştıracağın iki yöntemi seç. Örneğin A yöntemi: konu anlatımını okuyup özet çıkarmak. B yöntemi: kısa bir okumadan sonra kitabı kapatıp hatırladıklarını boş kâğıda yazmak, ardından 10 soru çözmek.
2. Zorluğu benzer iki alt konu belirle. Aynı dersten, uzunluğu ve zorluğu birbirine yakın iki başlık seç.
3. Süreyi eşitle. Her iki yönteme de aynı süreyi, örneğin 40 dakikayı ayır. Aksi halde farkı yöntem değil süre yaratır.
4. Ölçümü 2–3 gün sonraya koy. Aynı gün yapılan kontrol yanıltıcı olabilir. İki üç gün sonra her konudan kitaba bakmadan 10 soru çöz ve konunun ana noktalarını boş kâğıda yaz.
5. Hissini de not et, ama karar ölçütü yapma. "Bu yöntem sıkıcıydı" notu önemlidir, çünkü sürdürülebilirliği etkiler. Yine de ana ölçüt doğru sayısı ve hatırladıkların olsun.
6. Deneyi birkaç kez tekrarla. 1–2 hafta içinde en az 3–4 karşılaştırma yap. Tek bir karşılaştırma şansa açıktır.
7. Kazananı standart yap ve bir sonraki deneyi planla. Her seferinde yalnızca bir şeyi değiştir: Önce yöntemi, sonra örneğin karışık soru mu bloklu soru mu sorusunu dene.

Deney kayıt tablosu

Karşılaştırmaları aşağıdaki gibi basit bir tabloda tutabilirsin:

Örnek senaryo: Renkli özet mi, kapat-yaz mı?

Örnek senaryo (kurgusal): 12. sınıftaki bir öğrenci TYT biyolojide renkli ve ayrıntılı özetler çıkarıyor ama denemelerde bu konulardaki soruları karıştırıyor. İki hafta boyunca dört alt konuda deney yapıyor: İkisinde alışık olduğu özet yöntemini, ikisinde kısa okuma ve kapat-yaz yöntemini kullanıyor. İki gün sonraki kontrollerde kapat-yaz yönteminin kullanıldığı konularda daha fazla soruyu doğru yapıyor, ama bu yöntemi daha yorucu bulduğunu da not ediyor. Karar: Özet çıkarmayı tamamen bırakmıyor, özetin sonuna kitabı kapatıp hatırlamaya çalıştığı beş dakikalık bir bölüm ekliyor.

Örnek senaryo (kurgusal): 8. sınıftaki bir öğrenci İnkılap Tarihi'nde konuları iki kez okuyarak çalışıyor. Veli ile birlikte küçük bir deney yapılıyor: Bir ünitede okuma, diğerinde soru-cevap kartları. Üç gün sonra her ünite için sekiz soruluk bir kontrol yapılıyor ve sonuçlar birlikte konuşuluyor.

Deneyi başlatmadan önce kontrol listesi

• Karşılaştıracağım iki yöntem net tanımlı.
• Konuların zorluğu birbirine yakın.
• Her yönteme aynı süreyi ayırdım.
• Kontrolü 2–3 gün sonrasına planladım.
• Kontrol sorularını çalışırken görmedim.
• Sonucu hissiyatla değil, doğru sayısıyla değerlendireceğim.

Sık sorulan sorular

İnternette bir öğrenme stili testi çözdüm ve "işitsel" çıktım; boşa mı gitti?

Test sana tercihlerin hakkında bir şey söylemiş olabilir; bu değerli bir bilgi. Ancak bu tercihe göre çalışmanın daha iyi öğrenme sağladığı kanıtlanmış değil. Sesli anlatımı seviyorsan kullanmaya devam edebilirsin, ama hangi yöntemin işe yaradığına yine sonraki günlerde yaptığın kontrollerle karar ver.

Deneyin sonunda iki yöntem de aynı sonucu verdi; ne yapmalıyım?

Bu da bir sonuçtur: Bu iki yöntem arasında senin için belirgin bir fark yok demektir. Bu durumda sürdürmesi daha kolay olanı seçebilir ya da deneyi daha zor konularda tekrarlayabilirsin. Bazen fark ancak konu zorlaştığında ortaya çıkar.

Arkadaşımın ya da bir derece öğrencisinin yöntemini denemek yanlış mı?

Yanlış değil, ama o yöntemi doğrudan benimsemek yerine deneyin B seçeneği olarak ele almak daha doğru olur. Başkasında işe yarayan yöntem, onun başlangıç seviyesine ve çalışma düzenine göre işe yaramış olabilir.

Bu deney LGS öğrencisi için fazla karmaşık değil mi?

8. sınıf için deney daha basit kurulabilir: İki ünite, iki yöntem, birkaç gün sonra kısa bir kontrol. Veli burada kontrol sorularını hazırlamaya ve sonuçları not etmeye yardım edebilir. Karar yine öğrenciyle birlikte, sonuçlara bakarak verilmelidir.

Etiket yerine kendi verin

Kendine uygun çalışma yöntemi, bir etiketle değil, kendi verinle bulunur. Öğrenme stilleri ve sağ/sol beyin ayrımı bu kararı vermek için sağlam bir temel sunmuyor. İki yöntemi eşit sürede, benzer konularda dene, sonucu birkaç gün sonra kitapsız bir kontrolle ölç ve kazananı standart hale getir. Kendi öğrenme stratejilerine dışarıdan bakmak istersen Metabilişsel Stratejiler Analizi kısa bir ön değerlendirme sunar; tanı ya da etiket aracı değildir. Bu deneyleri haftalık plana yerleştirip sonuçlarını birlikte izlemek isteyenler için öğrenci koçluğu sayfasına da göz atabilirsin.